بهداشت وسلامت كودكان دبستاني
هوالبصير
بهداشت وسلامت كودكان دبستاني
موضوع موردنظررابا نام وبا استعانت ازياري اوآغازميكنم كه انسان رادربهترين وجه آفريد وزيبا ترين وپيچيده ترين نوع خلقت رادروجوداو معماربود.
ازِگل خلقت گلي آفريدتاجهان هستي ازوجودش عطراگين شودواوسرمست ازخلقت خود به خودآفرين گويد.
به عنوان قطره اي دراين درياي رحمت آنچه كه نتيجه بودنم درميان بهترين وزيباترين خلايق خداوند يعني كودكان دبستاني ومسائل ومشكلاتي كه باعث رنجش ومانع رشدكافي اين گلهاي دوست داشتني وخالص خداوند مي شود را بيان كند و قبل از آن خدا را شكر مي كنم كه توفيق خدمتگزاري هرچند اندك به اين بهترينها را نصيبم كرد.
دست هستي بخش مهربان بذرهاي شكوفايي و رشد را دروجود اين كودكان نشانده وآنان رابه وديعه به ما سپرده تا با نثار عشق ومحبت ودانايي وتدبير اجازه رشدو بالندگي همه جانبه به آنان بدهيم تا نه تنها آنان از گزند آسيبها مصون بمانند بلكه درمعرض اين آسيبها تنومندتروپابرجاواستوارهمچنان به رشدخود ادامه داده وطراوت بخش اجتماع خويش باشند.
....وامادرشگفتم ، درشگفتم كه روزگارومسائل موجوددرآن چه جفا وستمهايي درحق عده بيشماري ازاين موجودات معصوم و پرازصفاوزيبايي روا نمي دارد و مي بينم كه چگونه وچه تازيانه هايي درنتيجه جهل وناداني وگرفتاريهابه اين خلايق نوشكفته وآماده نشو ونموفرودنمي آيدبه طوري كه ازدرون ونامحسوس طراوت ورشدوبالندگي راازوجوداين عزيزان يا كند كرده ويا به سمت وسوهايي كه جهل ميطلبد مي كشاند
ودرنهايت ازآنان موجوداتي ميسازدضعيف وناتوان ازجهات مختلف.
وامابه عنوان يك خدمتگزاردرقبال سلامتي وبهداشت دانش آموزان تحت پوشش وباتوجه به اينكه تلاشم در اين بوده كه به رسيدگيهاي سطحي اكتفا ننموده ومسائل ومشكلات اين نونهالان راريشه يابي كرده ،موانع دستيابي وارتقاء سطح سلامت مطلوب دردانش آموزان ابتدايي را اين گونه بررسي وعنوان نمايم .باشدتا شاهدپرورش صحيح وموثراين نونهالان باشيم .
اختلالات رايج دركودكان دبستاني:
مشكلات جسمي
اولين وعمده ترين مشكل جسمي دانش آموزان عبارت است ازعدم سلامت ونشاط وطراوت كافي ، كم وزني وكم خوني كه عمده علت آن سوء تغذيه ناشي از فقراقتصادي وفرهنگي وناآگاهي از تغذيه صحيح ويا بي توجهي به اين مسئله بنا به علل مختلف است .
ديگرمورد قابل توجه ،بيماريهايي است كه دراثرعدم رعايت بهداشت عارض مي شوندمانندبيماريهاي عفوني وانگلي.بيماريهاي مسري وويروسي مانندآنفولازا ،گلودردچركي،هپاتيت A،انواع سرماخوردگيها نيزازبيماريهاي رايج است.ازديگربيماريها ،بيماري صرع مي باشد كه خوشبختانه با مصرف داروهايي با دوز مناسب تا حد زيادي قابل كنترل مي باشد كه البته لازم است اولياي مدرسه ازوجود اين بيماري دردانش آموز مطلع بوده و با آگاهي نكاتي رادرارتباط با اينگونه دانش آموزان رعايت نمايند.
بيماريها ونقايص ژنتيكي وارثي ازديگربيماريهاي جسمي است كه درميان دانش آموزان به چشم مي خورد و نياز به مراقبتهاي ويژه مي باشد.رايج ترين آنها عيوب انكساري وبيماريهاي چشمي مي باشد كه لازم است با معاينه دقيق چشم غربال گري گرديده ،اين دانش آموزان شناسايي ،ارجاء وتحت معاينه بينايي سنجي يا چشم پزشكي قرار بگيرند ودرصورت لزوم استفاده ازعينك ويا ديگر مراقبتها دركلاس كنترل شوند.به خصوص درمورد بيماري آمبليوپي يا تنبلي چشم ،مربيان مدرسه مي توانند در درمان اين بيماري نقش بسزايي را ايفا نمايند.طبق تجربيات كسب شده با توجه ورسيدگي و ارتباط نزديك با اولياء چنين دانش آموزاني وهمچنين با ايجاد ارتباط منطقي ودوستانه با دانش آموز،توجيه و تشويق اوباروشها وشيوه هاي موثر درمورد بستن چشم سالم واستفاده از عينك دردوره دبستان مي توان سلامتي رابه چشم بيمار وتنبل بازگرداند.
درصورت بي توجهي به دانش آموزاني كه دچار مشكل بينايي مي باشند و عدم معاينه چشم درهرپايه وهرسال مي توان ضربه غير قابل جبراني ازنظر تحصيلي و پيامدهاي آن به دانش آموز وارد نمود.
بيماريهاي مربوط به گوش ونقايص شنوايي ازديگرموارد موثردرعدم پيشرفت يادگيري وتحصيلي مي باشدكه لازم است اينچنين كودكاني با غربال گري به روش علمي ودقيق شناخته شده ،با درمانهاي لازم واستفاده از سمعك بنا به تجويز متخصص ، ازعدم پيشرفت تحصيلي دانش آموز جلوگيري كرده يا زمينه آموزشهاي ويژه براي او ايجاد نمود.
مشكلات دنداني رايج ترين بيماري دربين دانش آموزان مي باشد به طوري كه طبق آماراز هرسه دندان شيري يك دندان پوسيده درميان دندانها وجود دارد.
پوسيدگي دندانهاي شيري شايد به نظر معضل بزرگي نباشد ولي همين عامل مي تواندمشكلات عديده اي براي كودك دبستاني بوجود آورد از جمله عدم توانايي جويدن به طوركامل به علت درددندان ودرنتيجه اجتناب ازخوردن بعضي از مواد غذايي موردنياز بدن مثل گوشت ،ميوه هاي سفت وغيره مي گردد و اين خود باعث سوء تغذيه وايجاد بيماريهاي ناشي از سوء تغذيه ،كم خوني ،بيماريهاي گوارشي وعواقب آن مي گردد.وقابل توجه است كه يك دندان پوسيده وخراب مي تواند چه مشكلاتي را براي دانش آموزايجاد كندكه البته عواقب ناهنجاري هاي دنداني وغيره نيز قابل ذكروبررسي است كه از حوصله اين بحث خارج مي باشد.
مشكلات استخوان بندي وستون فقرات،صافي كف پا از ديگر موارد قابل رسيدگي است .
بيماريهاي غيرواگير مانند بيماريهاي قلبي ، بيماريهاي خوني مانند تالاسمي،هموفيلي،فاويسم ،كم خونيهاي ناشي از بيماريهاي وراثتي ،ديابت وبيماريهاي مجاري ادراروكليه قابل توجه وشناخت ورسيدگي وآموزش مي باشند.
نقش مدرسه ومربيان آن درجلوگيري ازبروز بيماريها وكاهش اثرات آن دررشد جسمي ،روحي رواني وپيشرفت تحصيلي دانش آموز دبستاني بسيار موثر است .
روشهايي كه ميتوان براي اين منظور دربرنامه هاي بهداشتي مدرسه اتخاذ نمود بدين قراراست
1-آموزش
نقش آموزش به كودك وخانواده وهمينطورآموزش كودك به كودك مي تواند تاثيربسزايي درتامين سلامت دانش آموز ايفا نمايد.
آموزش بايد به روشهاي صحيح وفعال انجام گيرد به طوري كه باعث ايجاد آگاهي، انگيزه وتغييررفتار گردد.
به طوركلي در مدرسه دانش آموز مي تواند با استفاده از آموزش فعال وخوشايند نقش خود رادرتامين سلامت خودوديگران دريابد.به صورتي كه ذهن دانش آموزمتوجه وضعيت جسمي وروحي خود واطرافيان گرديده وباحساس سازي اورادرارتقاءسطح سلامت خود وديگران مسئول نمود.اين آگاهي واحساس مسئوليت به روشهاي مخصوص كودكان درقالب گفتگوي صميمانه وجذاب ،شعر،نمايش،بازي وديگرروشهاي موثر ميتواندايجادشود.
جلسات آموزشي باخانواده ها ،آموزش چهره به چهره باپدرومادران ودانش آموزان ،ازديگر روشهاي موثرآموزشي مي باشد.
2-طرح ارائه شيررايگان به دانش آموزان وآهن ياري ازديگرمساعدت هايي است كه به رفع سوء تغذيه وآسيبهاي ناشي ازآن كمك مينمايد.به نظرمي رسدلازم است دراجراي برنامه شيررايگاه وآهن ياري بازنگري وتحقيق ازنتيجه كاربه عمل آيد واين امرمي تواندبه بهبودوخلاقيت دراجراي بهتراين طرحها كمك نمايد.به طورمثال،شيرطوري تهيه وتوزيع گرددكه دانش آموزباعلاقه واشتهاي بيشتري درمدرسه به نوشيدن آن مبادرت ورزد وكمترين دورريزراداشته باشد.اين كارميتواند خوش طعم كردن شيرباافزودنيهاي مختلف مجازمانند موز يا اسانس موز ،قهوه ،كاكائو،عسل وغيره انجام گيرد.
3-رسيدگي به بهداشت محيط مدرسه وبوفه وموادخوراكي موجوددرآن وغيره .
4-بيماريابي
5-ارجاع وپيگيري
6-ثبت معاينات ورسم منحني رشدوانجام معاينات اوليه توسط مربي بهداشت ويا بهداشت كاروانجام معاينات پزشكي وثبت درشناسنامه هاي بهداشتي.
7-كنترل واكسيناسيون
مشكلات روحي رواني ورفتاري دانش آموزان
درطي سالهاي خدمتم دراين دوره به اين نتيجه رسيده ام كودكي كه در معرض محروميتهاي عاطفي و بي توجهي وديگرمعضلات ناشي از خطا هاي پدرومادروديگراطرافيان قرارميگيرد،مي تواند آسيبهاي جدي ببيند ويا حداقل آن اين است كه آنطوركه بايد ودروجوداوست به مرحله آرامش وخودشكوفايي دستيابي پيدا نكند.
بارزترين اثردرگيريهاي كودك دبستاني درافت تحصيلي وكم توجهي به يادگيري وپيشرفت تحصيلي نمودار ميشود.
ذهن آسيب ديده كودك دبستاني قادربه جوابگويي به تواناييهاي ذهني و يادگيري خودنمي باشدواين ضربه نامرئي وظالمانه اي است كه به بدنه زندگي حال و آينده كودك و همين طورجامعه اي كه بايستي ازاين وجودواستعدادبهره مند گردد.
مشكلاتي كه دراثرعدم شناخت وپذيرش دانش آموزونيازهاي اوپديد مي آيد به اين ترتيب نمايان مي شوند:
الف- ترس ازمدرسه به علت احساس عدم امنيت رواني
ب-افت تحصيلي
ج-عدم پذيرش خودوديگران درقالب انزواوگوشه گيري وعدم اعتماد بنفس
د-پرخاشگري وآزارديگران
ه-اختلالات رفتاري وتحصيلي ناشي ازبيش فعالي وكم توجهي به علت عدم رسيدگي ودرمان لازم
ر-اضطراب درقالب شب ادراري ،ناخن جويدن ،فوبيا (انواع ترس)
ز-خيال پردازي ودروغ گويي وديگررفتارهاي ناسالم وغيره.
كه ريشه اين مشكلات رابايستي درروحيات ورفتارپدرومادر،ساختاروفرهنگ غالب درخانواده جستجونمود.
مشكلات اقتصادي ،فرهنگي ونبودمعنويت به معناي واقعي درخانواده ها ،اختلافات خانوادگي،عدم هماهنگي بين پدرومادروهمين طورسايرافرادخانواده مي تواند باعث بروزخشونت وبي مهري وبي توجهي وكم حوصلگي وبه طوركلي افسردگي مادركه ركن اصلي خانواده ودرارتباط تنگاتنگ با كودك خود مي باشدوغيره را به همراه داشته باشد.ورشدكودك دراين محيط نا امن وآشفته به ندرت مي تواند همه جانبه ودرحدانتظارباشد.
پدري كه تمام وقت وانرژي خودرادرتامين معاش خانواده با كارزيادوطاقت فرساواشتغالات دوياچندگانه ميگذراندوحضوري خسته وناتوان ازنظرجسمي وروحي درمنزل داردالبته كمتروقت وانرژي كافي براي پاسگويي به نيازهاي عاطفي افرادخانواده وهمين طوربالا بردن سطح اطلاعات ومهارتهاي رفتاري خودبامطالعه وتمركزوتوجه پيدا ميكند.وعلاوه براين،فشارها مي تواند ازاويك پدرخشن،خسته وآسيب ديده روحي وجسمي بسازد.به خصوص كه زمينه هاي بيمارگونه ذهني وروحي نيزداشته باشد.اوقادرنيست كودك خودرانه تنهاازمحبت وتوجه وارتباط صحيح وعاطفي وسازنده سيراب سازدوبه نيازهاي اورسيدگي نمايدبلكه برعكس باحالتهاي تهاجمي وپرخاشگرانه وعصبي به روح وروان همسروفرزندآسيبهاي جدي وارد آورد.
خانواده باپدرومادري كه بايستي مامن گرم ومحبت وعاطفه براي خود وفرزندانشان باشند گرفتارمسائل ومصائب روزگاروسنگدل نسبت به يكديگردرس بي محبتي وستيزه جويي رابه فرزندخودمي دهندواگربنابه مقتضيات ذهني وژنتيكي وبهره هوشي بالافرزندآگاهانه ترقدم بردارددرنهايت دچارافسردگي،انزوا،اضطراب وغيره مي گردد.ومهمترازمشكلات اقتصادي،مشكلات فرهنگي ونبودمعنويت واقعي دردرون خانواده ها اين بستر رشدبراي كودكان رانامناسب مي نمايد.
ناآگاهي واختلالات فرهنگي تلخ وناگواروبيماريزادرجهت عدم رشدروح وروان كودك،ايجادتنشهاي عصبي،رواني ورفتاري درخانه ومدرسه واجتماع مي نمايد.
واماچه بايدكرد؟واين سوالي است كه بايستي مسئولان به آن پاسخ دهندومامتوليان بهداشت واولياء مدرسه درحدتوان خودمرهمي باشيم به زخمهاي واردشده به جسم وروان كودك.ما ميتوانيم منشاء آگاهي ولطف وصميميت براي فرزندان اين مرزوبوم وخانواده هاي آنان باشيم وازخداوندمدد ميطلبيم به ما توفيق خدمتگزاري عنايت فرمايد.آمين يارب العالمين
به اميدنسلي سالم، خوشبخت وسعادتمند